Myanmar-a Presbyterian lo din chhuah dan
Myanmar-a Mizote hi a tam zawk chu Kalay leh Kabaw phaiah an cheng a. Shan phai lamah pawh mi thahnem tak an khawsa bawk a ni. Myanmar Independence hma (1948 hma lam) kha chuan Myanmar hi India ram ang bawka British awpna hnuaia awm a ni a. Chuvangin, ram hran anga ngaih a ni lo va. Tiau luiin a dan avang erawh chuan Tiau thlang leh Tiau chhaka chêng Mizo-te tih an ni a. Khawsak awlsam zâwk beiseiin Indopui I-na hma lam deuh, kum 1914 khan Kawl phai (Kalay leh Kabaw)-ah mi pathum Hniarhlira, Rinlova leh Thanghangi-te chu Champhai Hmunhmeltha atangin an rawn pem a. Kristian nisaa lo pem an ni.
Mizo-te Kalay Valley-a pem hmasa an sawite chuan Myohla khuaah awm hmun an khuar a. Kum 1916-ah, Hring tlang Lal fapa Sainguauva chuan Myohla khaw chhuah lam chiaha khua, Letpankhung-ah khua a din a, a lo pem hmasate nen inkhawmna an nei thin a. Kum 1915-ah mi tlem te an rawn pem leh a, an zingah Tuahhranga (Revd. Tuahhranga ni ta) a lo tel a. Ani hi 1913-a Mizoram harhna atanga harhna chang a ni. An awmna hmun apiangah inkhawmna an nei hrâm thin.
Kum 1924 kum tawp lamah Methodist Missionary Sydney Gordon-a chuan Monywa atangin Kalaymyo a rawn tlawh a. Mizo Kristian-te chu Nausen Baptist thin an ni tih a hriatin Methodist Kohhran-a lut tûrin Revd. H. J. Cope-a chu a bia a. Kum 1925 kum tir atangin Methodist Missionary enkawlna hnuaiah an lut leh ta a. Kum 1926-ah Revd. Tuahhranga leh Revd. S. Gordon-a te chuan Welsh Missionary Aizawl-a awm Revd. D. E. Jones-a an zu bia a, an rawn hawng leh thuai a.
Khawvel Indopui Vawi II-na chuan 1941–42 khan Kalay Valley a rawn chim a. Mizo tam tak chu Mizoram-ah an kir a. Mizoram Presbyterian chuan lawm takin an lo pawm a. Mahse, Mizoram-a kir lo, Indopui II-na tuarchhuak tate pawh an awm bawk. Indopui II-na a lo reh hnu chuan Methodist Missionary Edgar H. Nicholson-a chu kum 1952-ah Monywa atangin Mizo Kristian-te enkawl tûrin Tahan-ah a rawn pem lut a.
Indopui avanga Mizoram-a kir tate leh mi dangte pawh Kawlram-ah an rawn pem lut bawk. Missionary H. Nicholson-a chuan Mizo Kristian-te chu Methodist Kohhran inawp dan an hre lo hle niin a hmu a. An inhruai dan ber chu Presbyterian inhruai dan niin a hria a. Methodist inhruai dan zui tûrin a kaihruai ta a. Amaherawhchu, Mizo Kristian thenkhat chu Methodist Kohhran inhruai dana Kohhran kal chu an veikhawr riau mai a. An lo inhruai dan hmasaa inhrui zel duh pawlte chuan Presbyterian Kohhran an din ta a ni.
Phai Synod lo din tan dan
Phai Synod hi Myanmar-a Mizo tawng hmang Presbyterian Kohhran Synod a ni a. A lo pian chhuahna bul chu Mizoram atanga Myanmar rama pem Mizo Presbyterian Kristian-te atanga lo chhuak a ni. Heng Kristian-te hian Welsh Calvinistic Methodist Mission leh Presbyterian Church of Wales missionary rawngbawlna hmangin Kristianna an dawng a, Kalay-Kabaw Valley, Shan State leh Myanmar hmun hrang hrangah Presbyterian Kohhran an din ta a. Kum 1959-ah Presbytery hmasa ber din a ni a, kum 1984-ah Phai Synod chu Presbyterian Church of Myanmar hnuaiah Synod puitling atan din a ni.
Khampat leh Kanan-a Kohhran lo ding tharte chuan Inkhawmpui (Conference) Khampat-ah April 4–5, 1959 khan an nei a. October 16–18, 1959-a Kanan khuaa an neih tumin “Conference” tih chu “Presbytery” tia hming thlak a ni. Revd. Lalthanga'n Presbytery chu a ho va. Falam Biala Presbyterian lo dingte nen khan February 22–24, 1962-ah Joint Presbytery an nei a. Joint Presbytery tum hnih-na chu February 14–17, 1963-ah Tahan-ah an nei a. Presbytery vawi 3-na chu February 13–16, 1964-ah Falam-ah neih a ni leh a. Joint Presbytery vawi 4-na chu February 17–21, 1965-ah Sadaw khuaah neih a ni a. He inkhawmpui-ah chuan Joint Presbytery chu “Synod” tia hming thlak a ni ta a. Hei hi Synod Vawi 4-na hming puttir a ni. Chutiangin kum tinin Synod neih a ni ta a.
Synod vawi 23-na neih tumin, Synod tih chu ram pum huap rorelna a nih avangin “Assembly” tia hming thlak duhna a lo awm a. Chutianga Assembly a lo din dawn chuan Presbyterian Kohhran kalhmangah Synod pahnih tal neih a tûl ta a. Tichuan, kum 1984 atangin Synod pathum an inthen ta a ni:
- Phai Synod
(Kawl Phai) - Falam Synod
(Chin Hills) - Southern Synod
(Matupui Bial)
Phai Synod Office din dan
Synod-a inthen hi dilna a awm hran lo va. Ram leilung (regional) angin Synod pathum siam a ni. Assembly leh Tahan Venglai Biak In atan sak chu 1984 March-ah G.A. Office atan luah a ni (GA Minute: 1985, p. 29). Phai Synod erawh chu Synod Office pangngai, tuna General Secretary luah zawk, Tahan-a awm hi Office atan a hmang a. Nimahsela, 1985 atang chuan Phai Synod Office pawh G.A. Office-ah sawn a ni (GA/85-17). Phai Synod Office chu Assembly Administrative Secretary-in a luah ta a. Synod din a lo nih hnuin Synod Office-a hotu chu Executive Secretary tih a ni a. Synod hmasa ber chu January 15–20, 1985-ah Khampat Biak In, tuna Calvin Biak In-ah neih a ni a.